Zachtheid als toegang tot werkelijke verbinding

Werkelijke verbinding tussen mensen ontstaat niet aan de oppervlakte. Ze ontstaat daar waar we bereid zijn aanwezig te zijn in onze essentie. In onze binnenkant. In dat wat voorafgaat aan houding, mening, gedrag en verdediging. Vanuit die laag ontmoeten we elkaar werkelijk.

Om de binnenkant van een ander te kunnen bereiken, vraagt het eerst dat we onze eigen binnenkant betreden. Dat vraagt moed. Het vraagt dat we durven leven vanuit wie we werkelijk zijn, voorbij de persona die we hebben ontwikkeld om ons staande te houden. In die kern ligt iets wat wezenlijk menselijk is: zachtheid.

Zachtheid is geen karaktereigenschap. Het is geen gedrag en geen aangeleerde vaardigheid. Het is de natuurlijke staat van ons zijn. Niet iedereen heeft daar toegang toe. Sommigen zijn zo ver verwijderd geraakt van hun menselijkheid dat er vooral een functionerend omhulsel is overgebleven. Mensachtig, maar niet werkelijk in contact met de kern. Dat is geen oordeel, eerder een constatering van hoe diep vervreemding kan reiken.

Vanuit die constatering wordt ook duidelijk waarom verbinding alleen kan ontstaan vanuit zachtheid. De hier bedoelde zachtheid staat los van begrippen als lief of aardig. Het is een staat van zijn die als enige toegang heeft tot de binnenwereld. Hardheid kan indruk maken, grenzen stellen of afstand creëren. Ze kan geen brug slaan naar binnen.

Wanneer je hardheid ontmoet bij een ander, lijkt verharden een logische reactie. Toch is het juist een uitnodiging om dieper de zachtheid in jezelf op te zoeken. Niet door jezelf open te gooien, maar door aanwezig te blijven in je essentie. Deze weg vraagt oefening en volharding. Ze confronteert. Tegelijk is het de enige weg die werkelijk verbindt.

In dagelijkse interacties reageren we vrijwel uitsluitend op elkaars buitenlaag. Op woorden, toon, houding en gedrag. Die buitenlaag is een beschermingsmechanisme. Ze is nooit ons ware zelf. Het is een schild dat altijd tegenover dat wat het beschermt staat. Volgens hetzelfde principe dat in yin en yang besloten ligt, laat de buitenlaag juist door tegenstelling zien wat eronder verborgen ligt.

Hier ligt een subtiele uitnodiging. Kun je iemands houding zien voor wat zij is: een houding? Kun je, vanuit jouw eigen kern, uitreiken naar de kern van de ander, voorbij het zichtbare gedrag? Zolang iemands essentie verscholen ligt achter het schild, is zij niet in het fysieke waarneembaar. Wel in het metafysieke veld. Om daar te kunnen waarnemen is innerlijke zachtheid nodig. Een bewustzijn van je eigen zijn. Vanuit die aanwezigheid ontstaat een ander soort waarnemen. Noem het een zesde zintuig. Het vermogen om aanwezigheid te voelen, los van woorden en vormen.

Die beschermlaag is niet volledig ondoorzichtig. Er zit transparantie in. Hoeveel er doorheen kan stralen, wordt bepaald door levenservaring. Hoe zwaarder de rugzak, hoe dichter het schild. Wat er toch doorheen zichtbaar wordt, is waar. De inkleuring kan vertekenen, de kern blijft aanwezig.

Zolang we reageren op de buitenlaag, komen we niet aan bij de binnenkant. We blijven communiceren van masker tot masker. Iedere reactie vanuit de buitenlaag versterkt onze eigen beschermlaag. Zo houden we onderlinge hardheid in stand, vaak zonder dat we het doorhebben.

Daaronder ligt een diep verlangen dat we allemaal delen: veiligheid. De veiligheid om onszelf te laten zien zoals we zijn. Om zonder filter te leven. Zonder masker dat ons moet beschermen tegen afwijzing, misbruik of pijn. Die veiligheid ontstaat niet door regels, afspraken of sociale contracten. Ze ontstaat evenmin door oordeel of hardheid. Veiligheid ontstaat waar zachtheid wordt ontvangen.

In die context klinkt de oproep om jezelf kwetsbaar op te stellen logisch. Toch is kwetsbaarheid vaak opnieuw een houding. Een vorm. Een manier om gezien te worden. Ook dat blijft een laag. Ware openheid heeft geen agenda en geen verhaal. Ze is eenvoudig aanwezig.

Onze waarneming maakt dit proces complex. We vertrouwen vooral op wat we zien en horen, gefilterd door interpretatie. We zijn getraind om de werkelijkheid te benaderen via onze vijf zintuigen en om alles wat we waarnemen te duiden binnen bestaande denkpatronen. Die patronen zijn gevormd door opvoeding en levenservaring. Neurale verbindingen die bepalen wat we kunnen waarnemen en wat buiten beeld blijft.

Daardoor leeft ieder mens binnen een eigen innerlijk referentiekader. Wat de één denkt uit te zenden, is zelden wat de ander ontvangt. Toch reageren we alsof onze interpretatie de werkelijkheid is. Zo ontmoeten we elkaar niet in waarheid, maar in projectie.

Omdat we elkaar vooral op het niveau van de buitenlaag ontmoeten, voelt zacht zijn riskant. Onze buitenlagen zijn immers verhard om de innerlijke zachtheid te beschermen. Wanneer we daarop reageren, verdwijnt de kern uit beeld. We verbinden alsof we onze kleding op elkaar afstemmen, terwijl de mens zelf verborgen blijft.

We hebben geleerd om ons staande te houden. Om sterk te zijn, voor onszelf op te komen en onze voorwaarden te bewaken. We hebben niet geleerd om ruimte te geven. Niet geleerd om werkelijk te verbinden. We functioneren als avatars in de wereld, zorgvuldig opgebouwd en herkenbaar, terwijl onze essentie op de achtergrond wacht. De avatar leeft. De mens wacht.

Vanuit dit perspectief wordt ook de scepsis rondom zachtheid begrijpelijk. Zachtheid wordt gezien als naïef, zwak of onrealistisch. De wereld is hard, zeggen we. Zachtheid zou iets zijn voor later, voor betere tijden. Alsof verbinding afhankelijk is van omstandigheden. Wanneer we wachten tot de wereld veilig voelt voordat we ons openen, zal die beweging nooit plaatsvinden. Het is juist door ons te openen dat de wereld verandert. Verbinding groeit van mens tot mens, één ontmoeting tegelijk.

Wie voorbij de hardheid durft te kijken en de kern in de ander blijft zien, begint daarom bij zichzelf. Door die kern in jezelf ruimte te geven. Door niet mee te bewegen met de buitenlaag, maar te blijven reiken naar binnen.

Dat heeft een prijs. Je zult struikelen. Mensen zullen over je grenzen heen gaan. Je zult mentale en emotionele klappen krijgen. Dat hoort bij leven zonder schild. Tegelijk ontvang je iets anders. Zachtheid roept zachtheid op. Niet altijd direct en niet altijd zichtbaar. Iedere keer dat het naar je terugkomt, weet je dat er iets is aangeraakt. Dat er licht is binnengekomen waar eerder geslotenheid was.

Elke tegenslag nodigt uit tot verdieping. Tot het opnieuw opzoeken van zachtheid in jezelf. Veel mensen weten niet hoe dat voelt. Niet omdat het er niet is, maar omdat we hebben geleerd het te wantrouwen. Zachtheid is gelijkgesteld aan zwakte, terwijl zij in werkelijkheid een diepe innerlijke stevigheid vraagt.

Wanneer we de filters loslaten, blijft ons pure zijn over. Ogenschijnlijk onbeschermd. Dat voelt naakt. Tegelijk is ons ware zelf onze krachtigste bescherming. Vanuit die verankering de wereld instappen betekent dat hardheid je ontmoet zonder je te kunnen breken. Hoe dieper je in je kern blijft, hoe minder grip hardheid heeft.

Het betekent ook dat ontmoeting alleen nog van kern tot kern plaatsvindt. Verbinden met een buitenlaag is niet meer mogelijk wanneer je die zelf hebt afgelegd.

Daar, in die ruimte, ontstaat werkelijke verbinding. Niet omdat de wereld zacht is geworden, maar omdat jij de zachtheid hebt teruggevonden.

Dit jaar heb ik mezelf uitgedaagd om die zachtheid in mezelf te vinden, te omarmen en te verdiepen. Om er steeds steviger in te verankeren en te onderzoeken wat het terugkerende effect daarvan is in contact met anderen.

De vele goedbedoelde adviezen om harder te zijn, voor mezelf op te komen, dingen op mijn eigen voorwaarden te doen en grenzen te stellen, vormden mede de aanleiding voor dit artikel. Het heeft me zo scherp doen realiseren hoe normaal hardheid is en hoe het in het algemeen juist goed gevonden wordt als je op je strepen gaat staan. Het 'je moet wel want...' laat zien hoe weinig vertrouwen er is dat we daadwerkelijk een mooiere wereld kunnen creëren. We gaan vooral door op de bekende weg, want ... je moet wel. Of toch niet?